ข่าวสารและบทความ

“ไก่” กับเมืองลำปาง เสน่ห์ที่ไม่จืดจาง...ถ้ารู้จักใช้

วันที่ 08 ม.ค. 2559 เวลา 15:51 น.
 8366
 
          นิทรรศการ “ฝากไทย” ถอดรหัสเสน่ห์ของที่ระลึกเพื่อการท่องเที่ยว ซึ่งแสดงความรู้และตัวอย่างแนวคิดการออกแบบสินค้าที่ระลึกจากแหล่งท่องเที่ยว 77 จังหวัด ออกมาเป็นผลงานต้นแบบกว่า 300 ผลงาน ซึ่งดำเนินงานโดยศูนย์บันดาลไทย กระทรวงวัฒนธรรม จัดขึ้นระหว่างวันที่ 29 กรกฎาคม-1 กันยายน 2558 ที่ผ่านมานั้น มีการ “โหวต” ผลงานที่ผู้เข้าชมชื่นชอบที่สุด และหนึ่งในกลุ่มผลงานที่ได้รับความสนใจอย่างมากคือ กรณีศึกษาจากลำปาง ที่มีผลิตภัณฑ์หลายรายการ ทั้งงานเซรามิค เสื้อยืด สมุด ผ้าพันคอ บรรจุภัณฑ์ขนมท้องถิ่น แต่ละผลงานดึงเสน่ห์เรือ่ง “ไก่” มาเป็นงานออกแบบหลัก สะท้อนอัตลักษณ์เมืองลำปางได้อย่างสะดุดตา

          ลำปางอาจมีเสน่ห์พื้นถิ่นมากมาย แต่ ธีรวัฒน์ พจน์วิบูลศิริ อาจารย์ประจำภาควิชากระบวนจินตภาพคอมพิวเตอร์ คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ ผู้ออกแบบมีมุมมองว่า สัญลักษณ์ที่ผู้คนพบเห็นมากที่สุดเมื่อไปเยือนลำปางคือ ไก่ ตั้งแต่ถังขยะ เสาไฟฟ้า ตราประดับบนอาคาร ไปจนถึงภาชนะใส่อาหารอันเลื่องชื่ออย่างชามตราไก่

          “ไม่ว่าเราจะไปที่ไหนในลำปาง ก็จะพบเจอแต่ ไก่ ไก่ ไก่ แล้วก็ไก่ รถม้าทุกวันนี้ก็แทบไม่มีคนนั่ง มีเฉพาะนักท่องเที่ยว อีกอย่างม้า...มาทีหลังไก่”

          แม้สัญลักษณ์จากชามตราไก่ จะไม่ได้มีอายุยาวนาน 1,300 ปี เหมือนประวัติศาสตร์เมืองเขลางค์นคร แต่ “ไก่” ก็มีตำนานพื้นบ้านอันเป็นแรงหนุนสำคัญที่อาจารย์ธีรวัฒน์เลือกมาใช้เป็นเสน่ห์เพื่อออกแบบงาน “ฝากไทย”

          “ลำปาง นอกจากจะมีชื่อเรียกว่าเขลางค์นครแล้ว หลักฐานจากตำนานโบราณต่างๆ ยังปรากฏชื่อเรียกว่า กุกกุฏนคร ซึ่งแปลว่าเมืองไก่ขาว จังหวัดลำปางมีตราสัญลักษณ์เป็นรูปไก่ขาว”

UploadImage
ไก่หลวง  หรือไก่ขาว  สัญลักษณ์ประจำนครลำปาง ที่ประดับตรงกลางเสาด้านข้างทุกต้นของสะพานรัษฎาภิเศก

          ทำไมถึงต้องเป็นไก่ขาว? อาจารยํธีรวัฒน์ อธิบายอ้างจากตำนานต่อว่า เมื่อครั้งพุทธกาล พระพุทธเจ้าเสด็จมาโปรดสัตว์ ทรงประทับแรมที่เมืองลำปาง พระอินทร์ทราบข่าวจึงได้จำแลงเป็นไก่ขาวเพื่อขันปลุกพระพุทธเจ้าให้ตื่นขึ้นปฏิบัติภารกิจ ทั้งยังเป็นห่วงว่าชาวเมืองลำปางจะตื่นขึ้นมาใส่บาตรพระพุทธองค์ไม่ทัน จึงจำแลงเป็นไก่ขาวเพื่อขันปลุกชาวบ้านให้ตื่นมาหุงหาอาหารใส่บาตร “เมืองลำปางนั้นผูกพันกับเรื่องไก่มา ตั้งแต่โบราณแล้วครับ

          แม้ข้อมูลพร้อม แต่ก่อนลงมือออกแบบอาจารย์ยังต้องเก็บข้อมูลด้วยการตระเวนถ่ายภาพสถานที่สำคัญๆ ทั่วเมืองลำปาง โดยเฉพาะศาสนสถาน เพื่อเก็บลวดลายทางสถาปัตยกรรม จิตรกรรมฝาผนัง งานลงรักปิดทอง งานปูนปั้น รูปปั้น ไปจนถึงถนนหนทาง อาคาร ป้ายร้านค้า สิ่งประดับบนท้องถนน ตลอดจนข้าวของเครื่องใช้พื้นบ้านที่ยังชาวลำปางยังใช้กันอยู่ รวมถึงผลงานจิตรกรรมฝาผนังของ ป.สุวรรณสิงห์ (ปวน สุวรรณสิงห์) จิตรกรและนักออกแบบตัวอักษรป้ายร้านค้า ผู้นับเป็นศิลปินคนสำคัญของลำปาง

UploadImage
UploadImage
         
          ภาพถ่ายทั้งหมดเป็นข้อมูลดิบที่สะท้อนถึงต้นทุนวัฒนธรรม ที่จะนำไปสร้างสรรค์เพื่อต่อยอดในงานออกแบบสินค้าและงานบริการได้ไม่จบสิ้น จากภาพถ่าย อาจารย์ธีรวัฒน์ใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์เพื่อถอดลายเส้นออกมาเป็นเวคเตอร์ (vector) ปรับแต่ง กำหนดสี และจัดวางองค์ประกอบศิลป์ที่สอดคล้องกับงานออกแบบต่างๆ

          “อย่างชุดถ้วยขนาดเล็ก ลวดลายที่ใช้บนถ้วยควรจะเป็นลวดลายที่มีขนาดเล็กเช่นกัน ผมใช้ลายไก่จากสถานที่ต่างๆ มาจัดวางบนถ้วย พร้อมกับคำว่า นครลำปาง ซึ่งมาจากป้ายในสถานีรถไฟ เพื่อให้เป็นชุดถ้วยไก่ที่มีเอกลักษณ์ เหมาะที่จะเป็นของฝากของที่ระลึก”

          อีกผลิตภัณฑ์ที่สร้างความประหลาดใจให้กับเจ้าของผลงานเอง คืองานผ้าพันคอ เป็นผ้าซาตินขนาด 95 x 95 ซม. ใช้ลายไก่จากชามตราไก่ ประกอบคำว่า ลำปาง  ใช้คู่สีแดง-เขียว นำมาจัดเรียงเป็นแพทเทิร์น 2 แบบ คือแบบไก่เรียง และแบบไก่มั่ว

          ที่ว่าประหลาดใจเพราะผลงานชุดนี้ได้การตอบรับดีเกินความคาดหมาย ในการผลิตเพื่อทดลองตลาด ทำมาเท่าไหร่ก็ขายหมดในเวลาอันสั้น อาจารย์เรียกผลงานนี้ว่า ไก่พันคอ ตอบกระแสวลีเด็ดที่มักแซวกันว่า “ลำปาง...หนาวมาก”

          “ตอนทำก็ไม่คิดว่าจะไปได้ขนาดนี้ ยิ่งทำให้เรามั่นใจมากขึ้นว่า วิธีคิดและวิธีการที่เรานำมาใช้นั้นได้ผล ตั้งแต่การค้นคว้าข้อมูล จนถึงการออกแบบซึ่งเกื้อหนุนกัน อย่างการกำหนดคู่สีหลักที่ใช้เป็นสีแดง-เขียว ซึ่งมีที่มาจากสีตราไก่ขาวที่ปรากฏอยู่บนสะพาน รัษฎาภิเศก อันที่จริงคู่สีแดง-เขียว จะมีการใช้งานน้อยในงานออกแบบไทย แต่เมื่อนำมาใช้ก็ช่วยสร้างความโดดเด่น เป็นเอกลักษณ์ให้กับของฝากของที่ระลึกของลำปาง

            อาจารย์ธีรวัฒน์ ยังบอกอีกว่า ลวดลายตัวไก่นั้นมีเสน่ห์ในตัวเอง “ผมชอบที่ไก่ดูไม่นิ่ง” แต่ดูเหมือนกำลังวิ่ง เมื่อนำออกแบบทำให้ดูเหมือนมีการเคลื่อนไหว แม้ว่าจะเป็นรูปไก่ที่พบเห็นได้ทั่วไปในลำปาง “สิ่งที่ทำให้ดูแตกต่าง คือการวางแพทเทิร์นครับ”  เป็นการจัดวางองค์ประกอบที่ลงตัว


UploadImageUploadImage
UploadImage
ตัวอย่างผลงานกรณีศึกษาจังหวัดลำปางในงานฝากไทยของอาจารย์ธีรวัฒน์

          นับตั้งแต่งาน “ฝากไทย” จบลง อาจาร์ธีรวัฒน์ได้รับเชิญให้ไปเป็นวิทยากรหลายแห่ง ทั้งในสถาบันการศึกษาและองค์กรต่างๆ เพื่อถ่ายทอดแนวคิดและกระบวนการดึงเสน่ห์แบบ “ฝากไทย”

          เหนือสิ่งอื่นใด คือความภาคภูมิใจที่ได้มีส่วนร่วมในการออกแบบ สร้างสรรค์อัตลักษณ์ เพื่อให้ชาวลำปางได้นำไปใช้ต่อยอด เพื่อมูลค่าทางสังคมและเศรษฐกิจ

          เป็นการทดแทนคุณบ้านเกิดเมืองนอนของแม่...ผู้เป็นที่รักและเคารพยิ่ง
 
 
 
 
 
เรียนรู้กระบวนการทำงานและผลงานกรณีศึกษาเพิ่มเติม
สามารถดาว์นโหลด Presentation กรณีศึกษาจังหวัดลำปาง 
โดย อาจารย์ธีรวัฒน์ พจน์วิบูลศิริ  
ได้ตามเอกสารแนบด้านล่างนี้
Copyright © 2015 THE CENTER OF THAI INSPIRATION Developed By Upbean